Prof. Monika Kostera z Nagrodą im. Barbary Czarniawskiej

Prof. Monika Kostera z Uniwersytetu Warszawskiego została pierwszą laureatką Nagrody im. Profesor Barbary Czarniawskiej (NFF Book Prize in honor of Barbara Czarniawska (1948-2024)), ustanowionej w 2024 roku, roku śmierci patronki nagrody, przez The Nordic Academy of Management (NNF). Nagroda została przyznana na książkę University of Hope, wydaną w 2024 przez Oxford University Press. Informację o przyznaniu nagrody ogłoszono podczas dorocznej konferencji NNF, która odbyła się pod hasłem „Globalne wyzwania i lokalne strategie” na Uniwersytecie w Aarhus w Danii w dniach 13–15 sierpnia br.

Sytuacja jest wyjątkowa z dwóch powodów. Po pierwsze, nieczęsto się zdarza, że zagraniczne środowisko naukowe ustanawia nagrodę, na patrona której wybiera polskiego badacza, w tym wypadku badaczkę polsko-szwedzką, bowiem prof. B. Czarniawska, choć ukończyła psychologię na Uniwersytecie Warszawskim, a doktoryzowała się w Szkole Głównej Planowania i Statystyki była zatrudniona na Wydziale Zarządzania UW w początkach kariery naukowej, a przez większą część życia pracowała naukowo w Szwecji (Stockholm School of Economics, uniwersytety w Lund i w Göteborgu). Po drugie, laureatką pierwszego konkursu na książkę naukową z obszaru zarządzania została polska badaczka.

Ustanawiając Nagrodę im. Barbary Czarniawskiej Nordycka Akademia Zarządzania honoruje pamięć patronki, która była znaną naukowczynią, ale również zasłużoną promotorką doktoratów. Wniosła znaczący wkład w dziedzinę nauk społecznych, a szczególnie w dyscyplinie nauk o zarządzaniu i organizacji. Nagroda będzie przyznawana co dwa lata autorom książek z zakresu zarządzania i organizacji, traktujących o najbardziej aktualnych zjawiskach społecznych w ujęciu procesualnym. Kandydatów do nagrody mogą wskazywać członkowie NNF oraz kapituły. Kolejna nagroda będzie wręczona w 2028 roku.

Podczas uroczystości wręczania tegorocznej nagrody przedstawiciel kapituły opisał zwycięską książkę jako „bogatą teoretycznie, rezonującą empirycznie i niezwykle czytelną, i stanowiącą ważny wkład w ekscytujący ruch »pisania inaczej« w studiach nad organizacją”. Książka prof. Moniki Kostery Uniwersytet nadziei idzie niejako w poprzek polskich praktyk z zakresu zarządzania szkołami wyższymi, kładących nacisk na zarządzanie menedżerskie instytucją, nastawione na biznesowo definiowaną skuteczność. Uniwersytet to organizacja innego typu niż biznes, powinna zatem być zarządzana stosownie do swojej specyfiki i celów. Dr Anna M. Górska z Akademii Leona Koźmińskiego, która od września będzie kierować Akademią Młodych Uczonych PAN, tak opisuje nagrodzoną pracę: „To książka o tym, co sprawia, że praca i życie akademickie mogą nadal mieć sens mimo głębokich przemian współczesnego uniwersytetu. Autorka pokazuje, jak neoliberalizacja i menedżeryzacja akademii niszczą relacje, wspólnotowość i poczucie sensu pracy naukowej, ale jednocześnie szuka sposobów ich odzyskiwania. Nadzieja nie oznacza tu prostego optymizmu – za Václavem Havlem jest raczej przekonaniem, że pewne działania mają sens niezależnie od tego, jak niesprzyjające są okoliczności. Szczególnie ważne jest dla mnie to, że książka nie proponuje kolejnego modelu ‘doskonałości’, a pokazuje znaczenie codziennych praktyk: kolegialności, troski, pokory, wspólnoty czy nawet zwykłych spotkań przy kawie jako sposobów odzyskiwania uniwersytetu. Ta książka pokazuje, że akademia ma sens i daje nadzieje na jej lepszą przyszłość”.

Monika Kostera jest profesorem tytularnym ekonomii i nauk humanistycznych. Pracuje na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego. Jest profesorem wizytującym na Uniwersytecie Södertörn w Szwecji, Uniwersytecie Rennes we Francji, a także na Uniwersytecie Paris-Nanterre. Jej dorobek został oceniony jako profesorski w procesie recenzji przez instytucje akademickie w Polsce, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Francji i Norwegii. Pracowała jako profesor także na uniwersytetach: Linneusza w Szwecji, Leeds i Durham w Wielkiej Brytanii oraz w IMT Business School we Francji. Jest współredaktorką naczelną międzynarodowego czasopisma naukowego „Tamara: Journal for Critical Organization Inquiry” oraz współredaktorką kilku innych czasopism, w tym „Management Learning”. Opublikowała wiele artykułów w takich periodykach, jak „Journal of Organizational Behavior”, „Organization Studies”, „Human Relations” i „Journal of Business Ethics”. Jej obecne zainteresowania badawcze obejmują wyobraźnię organizacyjną, dezalienację pracy oraz etnografię organizacyjną. Jest autorką przeszło 55 książek opublikowanych m.in. przez takie wydawnictwa, jak: Polity, Blackwell, Edward Elgar, PWN, Oxford University Press. Opublikowała także kilka zbiorków poezji po procesie recenzji.

O Barbarze Czarniawskiej mówi, że jest jedną z prekursorek podejścia do badań organizacji i zarządzania mających na celu wyjaśnienie i zrozumienie tych zjawisk w szerszym kontekście społecznym i kulturowym. „W szczególności rozwinęła podstawy epistemologiczne interpretatywnego, rozumiejącego podejścia do zjawisk organizacji i zarządzania. Wniosła też znaczący wkład w metodologie jakościowe w naukach o zarządzaniu. Opisała różne procesy zarządcze i organizatorskie w kategoriach komunikacji społecznej. W ostatnich latach zaproponowała ciekawe teorie dotyczące pozornych i faktycznych paradoksów, takich jak współwystępowanie nadmiaru (overflow) i niedostatku, a także różnych niestabilności i nieciągłości pojawiających się gdy zarządzanie koncentruje się na tożsamości organizacyjnej.

Jest jedną z intensywnie cytowanych badaczek zarządzania, nie chodzi tylko o indeksy (wysokie), ale o realny wpływ na budowanie teorii przez badaczy z różnych krajów. Współpracowała z najwybitniejszymi uczonymi, m.in. z Jamesem Marchem, Brunem Latourem, Karlem Weickiem, Richardem Rortym. Była hojna, autentycznie zaangażowana w naukę, a nie tylko we własną karierę. Dzięki niej poznałam wielkich ludzi nauki i miałam niezwykłą możliwość brania udziału w wielu wspaniałych rozmowach naukowych.

Profesor Barbara Czarniawska była moją mentorką i koleżanką, poznałam ją w 1988 roku w Sztokholmie, gdy pracowała na Stockholm School of Economics. Kochała książki i wierzyła w ich szczególną rolę w akademii. Mówiła, że dobry artykuł może się zdezaktualizować, a dobra książka – nigdy. Zawsze czytała wiele książek jednocześnie, jej mieszkanie było żywą biblioteką. Sama była autorką wielu ponadczasowych książek. Trudno mi wyobrazić sobie nagrodę, która przyniosłaby mi większą radość”.

Dodajmy, że wyrazem międzynarodowego uznania dorobku Barbary Czarniawskiej było członkostwo w Akademii Brytyjskiej (British Academy – odpowiednik Royal Society dla nauk humanistycznych i społecznych) i Szwedzkiej Akademii Nauk. Otrzymała też doktoraty honoris causa Copenhagen Business School (2006), Stockholm School of Economics (2005), Helsińskiej Wyższej Szkoły Handlu (2006) oraz Uniwersytetu w Aalborgu (2018). Wśród jej słynnych prac są: Exploring Complex Organizations (1992), Writing Management (Oxford University Press, 1999), A Tale of Three Cities (OUP, 2002), Narratives in Social Science Research (Sage, 2004), A Theory Of Organizing (Edward Elgar Publishing, 2008), Cyberfactories: How news agencies produce news (Edward Elgar Publishing, 2011). Prof. Czarniawska była promotorką ok. 40 doktoratów, w tym dwóch polskich.