Etos polityka

Cytując autora: „Książka stanowi znacząco zmienioną wersję pracy Historia polityczna Polski 1989-2015. Pojawił się w niej nowy, obszerny rozdział opisujący ośmioletnie rządy Prawa i Sprawiedliwości po 2015 r. W istotny sposób skróciłem również i zmieniłem strukturę wewnętrzną pierwszej części książki, dotyczącej lat 1989-1993”. Wszakże nawet okrojenie materiałów dotyczących genezy powstawania naszej pokomunistycznej demokracji nie oznacza bynajmniej rezygnacji z tak ważkich i niezbędnych dla merytorycznej konstrukcji książki wydarzeń jak: plan Balcerowicza, wybory czerwcowe, „wojna na górze”, akcja lustracyjna Macierewicza czy wybór Mazowieckiego na premiera i jego słynne: „Mogę być premierem dobrym lub złym, ale nie zgodzę się być premierem malowanym”.

Publikacja prof. Dudka pozwala spojrzeć na ostatnie trzydzieści lat nie tylko z oczywistego dystansu, ale niejako z góry na chronologiczną mapę wydarzeń, o których być może już trochę zapomnieliśmy, a które odegrały istotna rolę w kształtowaniu rzeczywistości nie tylko politycznej, ale i społecznej. Chociaż głównymi bohaterami są politycy, jednakże ich decyzje i wybory, przed jakimi zostali postawieni, wpływały chociażby na świadomość polityczną całego narodu. Dla przypomnienia: oskarżenie o szpiegostwo premiera Oleksego, afera Rywina, wejście do polityki Andrzeja Leppera, katastrofa smoleńska, afera podsłuchowa w restauracji Sowa&Przyjaciele czy kryzys pandemiczny. Powyższe wydarzenia są doskonałą egzemplifikacją tezy, że jeżeli nie interesujesz się polityką, to polityka zainteresuje się tobą. Prof. Dudek nie wartościuje, nie wystawia cenzurek i nie dyskutuje z faktami, najogólniej mówiąc, pokazuje dobre i złe strony polityki (polityków). Dostajemy (jako czytelnicy) zbiór danych i faktów, a nie interpretację wydarzeń, chociaż opatrzonych odautorskim komentarzem.

Nieznośnie zużyty i może po trosze zbanalizowany zwrot „pozycja obowiązkowa” będzie jak najbardziej adekwatny w odniesieniu do tej książki, bo wydaje mi się, że ma ona szansę wejść (a może już tak się dzieje) do kanonu publikacji opisujących historię polityki po roku 1989. Polityka nie jest dziedziną romantyczną, jednakże opisywane przez prof. Dudka wydarzenia, pokryte patyną czasu, nie są dla mnie (z racji urodzenia na początku lat 80.) jedynie odległą przeszłością, ale realnymi świadectwami zapamiętanych telewizyjnych obrazów z dzieciństwa. Rzecz jasna bez świadomości historycznej i bagażu intelektualnego, które przyszły później, ale z jakimś dziecięcym przekonaniem, że oto w świecie dorosłych dzieją się rzeczy ważne. Prof. Andrzej Paczkowski w okładkowej recenzji zaznacza, że jest to wykład „bardziej opowiadający niż analizujący” i wydaje mi się, że uchwycił istotę tej książki, którą czyta się jak ciekawą opowieść o najnowszej historii i jej głównych aktorach. Być może dla niektórych będzie to wada, dla mnie stanowi ogromną zaletę, bo czytelnik (mniej czy bardziej zainteresowany i zaangażowany politycznie) dostaje ogrom faktów i uporządkowanych wydarzeń, które skłaniają go do samodzielnego wyciągania wniosków.

A kluczowa konstatacja jest chyba niestety taka, że chociaż politycy rzadko kiedy cieszyli się poważaniem w społeczeństwie, to obecnie etos tego zawodu zaginął niemal zupełnie. Nie traćmy jednak nadziei, bo chociaż zdaniem prof. Dudka nasz polityczny i narodowy konsensus bywa zazwyczaj krótkotrwały, to w chwilach wyzwań potrafimy się zjednoczyć i pokazać swoją wartość, czego dowodem była chociażby ofiarność i życzliwość Polaków wobec Ukraińców. Książka stanowi niezbędne kompendium dla poznania faktów i zrozumienia procesów, jakie zachodzą w Trzeciej Rzeczypospolitej. Uważam, że każdy, kto jest pasjonatem naszej najnowszej historii, musi bezwzględnie zaopatrzyć się w tę pozycję.

Antoni DUDEK, Historia polityczna Polski 1989-2023, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2023.