Globalizacja i prorozwojowe impulsy

Jak przystało na rzetelnego analityka, profesor Nowak uzupełnił aspekty ekonomiczne i ilościowe oceną sytuacji społecznej i politycznej.

Ile wolnego rynku, polityki liberalnej i spójności systemów UE, a ile niezależności, interwencjonizmu i budowania indywidualnej przewagi państw członkowskich? Są to dziś gorące pytania, jakie stawiają sobie europejscy, ale nie tylko europejscy, ekonomiści i badacze zarządzania. Jednym z nich jest prof. Alojzy Z. Nowak, który zebrał w swojej książce najbardziej aktualne publikacje, wypowiedzi i doktryny wyjaśniające pozycję UE i państw członkowskich, zwłaszcza Polski, w zestawieniu z szeroko rozumianą globalizacją, mającą swoje zalety, jak ekscytujący rozwój technologii, przepływ ludzi i idei, optymalizacja produkcji, a także zagrożenia związane z konfliktami zbrojnymi, walką o dostęp do rzadkich surowców, taniej energii i nierówną dystrybucją zysków. Jak przystało na rzetelnego analityka, profesor Nowak uzupełnił aspekty ekonomiczne i ilościowe oceną sytuacji społecznej i politycznej.

Autor wskazuje państwo jako ważnego uczestnika rynku i przywołuje narzędzia ekonomiczne i fiskalne, jakimi dysponują rządzący, by ożywić inwestycje i wzmocnić strategiczne sektory gospodarki. Jednym udaje się to lepiej, innym gorzej. Tu liczy się czas i odwaga, bo złożoność świata nie pozwala w sposób jednoznaczny przewidzieć długoterminowych konsekwencji jednostkowych przykładów interwencjonizmu, np. wprowadzonych ceł ochronnych. Nowak jednoznacznie opowiada się za aktywną rolą państwa jako twórcy i wykonawcy polityki rozwojowej i strukturalnej. Prezentując swoje tezy, nie jest jednak jednostronny. Pokazuje argumenty za i przeciw, nie odmawia prawa głosu przeciwnikom. Jest to wzorcowy wręcz przykład merytorycznej akademickiej debaty toczonej poza gorączką wojenki politycznej.

Autor przypomina sukces gospodarczy Polski, której PKB w ostatnim ćwierćwieczu wzrosło czterokrotnie, osiągając 1 bilion dolarów, i w związku z tym pyta, jak dwudziesta gospodarka świata mogłaby swój sukces najlepiej wykorzystać i utrwalić tempo wzrostu? To zrozumiałe, że rektor najlepszej polskiej uczelni – Uniwersytetu Warszawskiego – szuka prorozwojowych impulsów na własnym podwórku, nawołując do zmiany systemu kształcenia tak, by stymulował innowacyjność i kreatywność, zwłaszcza w branżach, w których Polska może zbudować trwałą przewagę konkurencyjną. Przewija się też postulat wzrostu nakładów na badania i rozwój przynajmniej do poziomu średniej dla państw UE – 2,2% PKB (obecnie 1,6%), szczególnie w obszarze szybko rozwijającej się AI. Szczególnie bliskie jest mi zachęcanie do prowadzenia badań interdyscyplinarnych jako rozsadnika najbardziej kreatywnych, przełomowych rozwiązań dla gospodarki.

Postawiony w tytule książki znak zapytania odnośnie do strategicznej zależności gospodarczej zachęca czytelnika do głębszej analizy tego, co wydaje się z pozoru oczywiste, czyli korzyści dla polskiej gospodarki z członkostwa w Unii Europejskiej. Tu jednak pytanie dotyczy samej UE, a taka analiza wymaga szerszego spojrzenia, które pokazuje opisany tu szczegółowo Raport Draghiego. O ile silną stroną tej współzależności jest stosunkowo mocny system finansowy i gospodarczy Europy, to słabość wykazuje m.in. obszar bezpieczeństwa energetycznego i militarnego.

Autor łączy bogate doświadczenie ekonomisty-teoretyka i aktywnego uczestnika publicznej debaty. Można w tej książce znaleźć wątki ekonomiczne, społeczno-polityczne i refleksje praktyka skoncentrowane wokół zarządzania nauką i szkołami wyższymi. Ta wielowątkowość i interdyscyplinarność są wielkimi zaletami książki Nowaka. Książka stanowi kontynuację wcześniejszych publikacji Autora w tym samym nurcie tematycznym.

Na koniec mojej jednoznacznie pozytywnej opinii o tej wartościowej propozycji wydawniczej pozwolę sobie na polemikę z Autorem. W książce pojawia się szereg nawiązań do postulowanych działań reformatorskich lub „przebudowy modelu gospodarczego”, „polityki przemysłowej” itp. Autor nie wskazuje podmiotów, które miałyby te zadania wykonać. Można domniemywać, że są to władze państwowe. Niestety jednak wszystko wskazuje na to, że podmioty z taką agendą nie istnieją. Walka polityczna nie obejmuje bowiem obszarów tematycznych, o których tak ciekawie pisze w swojej książce profesor Alojzy Z. Nowak. Dlatego tym bardziej warto ją przeczytać.

Alojzy Z. NOWAK, Strategiczna zależność gospodarcza. Mit czy rzeczywistość, Polskie Wydawnictwa Ekonomiczne, Warszawa 2025.