Most ponad historią

Historia polskiej nauki i szkolnictwa weterynaryjnego sięga Wilna, gdy u progu XIX wieku w murach Uniwersytetu Wileńskiego, założonego w 1579 roku przez króla Stefana Batorego, rozpoczęła działalność pierwsza szkoła weterynaryjna. O trudnych losach placówki edukacyjnej, jej twórcach, współczesnej weterynarii toruńskiej jako spadkobierczyni tradycji wileńskiej piszą autorzy książki Wileńska szkoła weterynaryjna i jej toruńskie kontynuacje.

Opracowanie jest wynikiem współpracy dwóch autorów, którzy w dorobku mają liczne publikacje z zakresu weterynarii oraz historii tej nauki. Doktor nauk weterynaryjnych Zbigniew Bernacki to były pracownik m.in. Instytutu Weterynarii w Puławach, Inspekcji Sanitarnej przy Toruniu, Sławęcinku i Grudziądzu, a doktor habilitowany Jarosław Sobolewski, prof. UMK, jest historykiem medycyny i weterynarii. Książka powstała we współpracy z Wydawnictwem Naukowym ANIMALIUM, Sekcją Historii Medycyny Weterynaryjnej Polskiego Towarzystwa Nauk Weterynaryjnych i Toruńskiej Fundacji Nauki i Edukacji Weterynaryjnej.

Chronologicznie książka obejmuje dwa bardzo odległe okresy. W pierwszym autorzy sięgają od połowy XVIII wieku do 1842 roku, gdy z carskiego rozkazu została zamknięta Wileńska Akademia Medyko-Chirurgiczna, i dalej, do lat 60. XIX wieku omawiają losy kadry naukowej po likwidacji uczelni. Drugi okres to XX–XXI wiek – autorzy zwracają uwagę na odrodzony w 1919 roku Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie, na którym nie udało się założyć Wydziału Weterynarii i przerzucają most do Torunia, gdzie po II wojnie światowej, dzięki kadrze profesorskiej z byłego Uniwersytetu Stefana Batorego, został założony uniwersytet. Właśnie na tym polega kontynuacja tradycji weterynarii wileńskiej, gdy na jej podwalinach w 2018 roku w Toruniu została założona najmłodsza w Polsce placówka edukacyjna w dziedzinie weterynarii – Instytut Medycyny Weterynaryjnej Wydziału Nauk Biologicznych i Weterynaryjnych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

W krótkim Wstępie autorzy zasygnalizowali, że w swej pracy uwzględnili m.in. dokumenty „zgromadzone w Bibliotece Uniwersyteckiej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika oraz materiały źródłowe od pierwszej połowy XIX wieku do czasów współczesnych”. W rozdziale Początki nauczania weterynarii przeanalizowano pierwsze próby nauczania weterynarii na ziemiach polskich. Zaprezentowano w osobnych rozdziałach sylwetki twórcy Szkoły Weterynaryjnej w Wilnie Ludwika Henryka Bojanusa (1776–1827), autora pierwszych praz z historii weterynarii Adama Ferdynanda Adamowicza (1802–1881), absolwenta Medyko-Chirurgicznej Akademii, dyrektora Szkoły Weterynaryjnej w Warszawie, profesora Szkoły Weterynaryjnej w Charkowie Edwarda Feliksa Wincentego Ostrowskiego (1816–1859). W rozdziałach Szkoła Weterynaryjna i Edukacja omówiono początki Wileńskiej Akademii Medyko-Chirurgicznej, założenie Szkoły Weterynaryjnej, naświetlono proces nauczania, „infrastrukturę fakultetu”, program studiów Szkoły Wileńskiej. Na osobną uwagę zasługuje wykaz nazwisk absolwentów lekarzy weterynarii w latach 1835-1842. O działaniach podejmowanych w celu założenia placówki weterynaryjnej w Toruniu czytelnik zapoznaje się w rozdziale Historia najnowsza, związki Wilna z Toruniem.

Na 163 stronach wydawnictwa umieszczono 27 ilustracji – strony tytułowe książek z dziedziny weterynarii, portrety twórców polskiej weterynarii, widoki Wilna i budynki Szkoły Weterynaryjnej. Szczególnie należy wymienić współczesne fotografie, które ilustrują założenie toruńskiej weterynarii. Niewątpliwie źródła wizualne wzbogaciły treść wydawnictwa. Książka z pewnością znajdzie wdzięcznych czytelników wśród miłośników historii polskiego lecznictwa zwierząt i biografistyki polskiej.

Zbigniew BERNACKI, Jarosław SOBOLEWSKI, Wileńska szkoła weterynaryjna i jej toruńskie kontynuacje, Ridero, Kraków, 2025.