Fundacja na rzecz Nauki Polskiej zainaugurowała 24 lutego działania kolejnych Międzynarodowych Agend Badawczych. Dziesięć ośrodków otrzyma łącznie 300 mln zł na rozwój innowacji w obszarach m.in. medycyny precyzyjnej, technologii kwantowych, sztucznej inteligencji czy detektorów dla astrofizyki. Środki pochodzą z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG).
Projekty, które rozpoczynają działalność, koncentrują się na priorytetowych sektorach nowoczesnej gospodarki. Kluczowym celem ich działań jest skrócenie ścieżki od odkrycia naukowego do wdrożenia poprzez opracowanie prototypów i demonstratorów gotowych do bezpośredniego transferu do przemysłu.
– W działaniach kierujemy się naszym mottem: wspierać najlepszych, aby mogli stać się jeszcze lepsi. Wyszukujemy talenty i na różne sposoby pomagamy im rosnąć w nauce. Dlatego w historii Fundacji zbudowaliśmy wiele dróg rozwoju: od tworzenia centrów doskonałości, przez mobilność międzynarodową, po powroty do kraju – powiedział prof. Krzysztof Pyrć, prezes Zarządu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej. – Jednocześnie dbamy o to, by finansowane badania odpowiadały na priorytetowe kierunki rozwoju technologicznego i społecznego kraju. Naukowcy wspierani przez Fundację prowadzą badania w szerokim spektrum obszarów, należą do nich m.in. medycyna, biotechnologia, nowe materiały, technologie kwantowe, sztuczna inteligencja czy badanie kosmosu. Zależy nam, aby kolejne pokolenia badaczek i badaczy budowały potencjał Polski: naukowy, technologiczny i gospodarczy.
Rozwijane w nowych centrach technologie mają przynieść konkretne efekty, m.in.: optymalizację zużycia energii w procesach przemysłowych; skokowy wzrost wydajności transmisji danych oraz zaawansowaną integrację systemów AI; podniesienie precyzji prognoz środowiskowych oraz opracowanie nowej generacji narzędzi diagnostycznych dla medycyny. Każde z dziesięciu centrów otrzyma dofinansowanie w wysokości ok. 30 mln zł pochodzących z programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki (FENG). Środki te pozwolą na rozwój międzynarodowych zespołów badawczych i nowoczesnej infrastruktury oraz realizację programów ukierunkowanych na przełomowe rozwiązania technologiczne.
Działanie Międzynarodowych Agend Badawczych realizowane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej skierowane jest do wybitnych naukowców z Polski i zagranicy, którzy tworzą w kraju wyspecjalizowane centra badawcze prowadzące prace nad problemami o kluczowym znaczeniu dla nauki i społeczeństwa. Realizowane przez nich projekty łączą badania na najwyższym światowym poziomie z realnym potencjałem wdrożeniowym. Dotychczas FNP przyznała 19 MAB-om (w tym czterem, które zdobyły wsparcie z konkursu Teaming for Excellence) środki w łącznej kwocie ponad 580 mln zł.
(DWŁ)
Główny Wykonawca: prof. Dorota Pawlak. Beneficjent: Ensemble3 Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
Centrum rozwija zaawansowane materiały o kontrolowanych właściwościach elektromagnetycznych, w tym struktury fotoniczne i półprzewodnikowe umożliwiające precyzyjne sterowanie światłem. Badania obejmują m.in. kryształy fotoniczne, ultraszybkie detektory, nowe źródła światła oraz technologie konwersji energii słonecznej i produkcji wodoru. Projekt łączy kompetencje materiałowe, optyczne i aplikacyjne, budując pełen łańcuch od wzrostu kryształów po demonstratory technologii.
Główny Wykonawca: prof. Daniel Gryko. Beneficjent: Instytut Chemii Organicznej PAN
Projekt koncentruje się na opracowaniu organicznych memrystorów molekularnych wykorzystujących zjawiska kwantowe w procesach przełączania. Celem jest stworzenie energooszczędnych elementów łączących funkcje pamięci i przetwarzania informacji w jednym układzie (memcomputing). Rozwiązania te mogą znaleźć zastosowanie w sprzęcie AI oraz systemach obliczeniowych nowej generacji, ograniczając rosnące koszty energetyczne przetwarzania danych.
Lider: prof. Paweł Dłotko, Beneficjent: Uniwersytet Warszawski
Projekt rozwija metody AI umożliwiające nie tylko generowanie predykcji, ale także oszacowanie wiarygodności wyników. W centrum uwagi znajdują się analizy sygnałów biologicznych (m.in. EEG) oraz modele pracujące na ograniczonych zbiorach danych. Integracja narzędzi matematycznych, topologicznych i uczenia maszynowego ma prowadzić do powstania systemów wspierających decyzje medyczne w sposób transparentny i weryfikowalny.
Lider: prof. Remigiusz Augusiak. Beneficjent: Centrum Fizyki Teoretycznej PAN
COWK rozwija narzędzia prowadzące do praktycznej, weryfikowalnej przewagi obliczeń kwantowych. Badania koncentrują się na skalowalności, energooszczędności i integracji rozwiązań kwantowych z istniejącą infrastrukturą cyfrową. Agenda buduje zaplecze kompetencyjne i teoretyczne umożliwiające zastosowanie efektów kwantowych w realnych problemach technologicznych.
Lider: prof. Krzysztof Sobczak. Beneficjent: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Projekt tworzy platformę do opracowywania terapii dla chorób neurologicznych wynikających z ekspansji powtórzeń nukleotydowych w genach. Badania koncentrują się na identyfikacji związków ukierunkowanych na patogenne RNA i opracowaniu biomarkerów umożliwiających monitorowanie skuteczności terapii. Agenda łączy genomikę, biologię molekularną i modele przedkliniczne.
Lider: prof. Michał Boćkowski. Beneficjent: Instytut Wysokich Ciśnień PAN
Centrum rozwija technologie oparte na azotku galu (GaN), obejmujące wzrost kryształów, epitaksję oraz projektowanie urządzeń dla energoelektroniki i fotoniki. Badania prowadzą do wytwarzania wysokiej jakości podłoży i przyrządów o potencjale wdrożeniowym, w tym zastosowań w technologiach kwantowych.
Lider: prof. Ryszard Buczyński. Beneficjent: Uniwersytet Warszawski
Agenda rozwija nową klasę nanostrukturyzowanych światłowodów typu free-form oraz rozwiązania łączące optykę z mikrooptofluidyką. Celem jest stworzenie zaawansowanych komponentów dla systemów laserowych, czujników i urządzeń fotonicznych pracujących w szerokim zakresie widma.
Lider: prof. Bastian Hengerer. Beneficjent: Sieć Badawcza Łukasiewicz – PORT Polski Ośrodek Rozwoju Technologii
Projekt bada rolę astrocytów i komórek glejowych w chorobach neurologicznych i otępiennych. Opracowywane są strategie terapeutyczne oraz biomarkery umożliwiające stratyfikację pacjentów i testowanie interwencji w modelach komórkowych oraz zwierzęcych.
Lider: dr hab. Marcin Kuźniak. Beneficjent: Centrum Astronomiczne im. M. Kopernika PAN
Centrum rozwija wysoko skalowalne systemy detekcji światła, jonizacji i drgań dla badań nad ciemną materią, neutrinami i falami grawitacyjnymi. Technologie te mają również zastosowania w medycynie, monitoringu klimatu i systemach wczesnego ostrzegania.
Liderka: prof. Magdalena Stobińska-Moretto. Beneficjent: Uniwersytet Warszawski
QLAB buduje rozwiązania integrujące algorytmy kwantowe, programowalne układy fotoniczne i aplikacje interoperacyjne. Celem jest przejście od demonstracji laboratoryjnych do rozwiązań przemysłowych wspierających europejską suwerenność technologiczną.
Fot. Nel Gwiazdowska/FNP
