Pigułka na mózg

Książek o mózgu ukazuje się w ostatnich latach mnóstwo. Na łamach FA pisaliśmy już m.in. o Kreatywności. Mózgu w dobie innowacji, Twoim mózgu bez tajemnic i książce Gdzie jest mój umysł. A to tylko czubek góry lodowej. Stanowią one niejako kontrę do innego wielkiego tematu – rozwoju sztucznej inteligencji i obaw, że AI zastąpi człowieka. Wygląda to jak wyścig zbrojeń: z jednej strony coraz bardziej zaawansowane technologie, z drugiej coraz większa troska o ludzki mózg.

Książkę wyróżniają trzy rzeczy. Po pierwsze od razu wiemy, że jej autorką jest nie „tylko” popularyzatorka nauki, ale dobrze wykształcona naukowczyni. Po drugie, jej książka to nie tylko kompendium wiedzy o mózgu oparte na najnowszych doniesieniach naukowych, lecz zarazem poradnik. Po trzecie, książka jest przeznaczona dla młodego czytelnika, o czym świadczą sformułowania typu „serducho”, „rozkminiacze” czy „Poznajcie noradrenalinę!”. Ten bezpośredni, lekki ton zbliża do czytelnika, ale nie ujmuje powagi i rzeczowości przekazywanych treści.

Treść jest bogata i w dużej mierze popularna: serotonina i dopamina, fazy snu, zjawisko flow, mózg nie lubi alkoholu, mózg lubi ruch, duży mózg nie znaczy inteligencja itp. Problematyka ta jest tu jednak pogłębiona, szerzej opisana, uaktualniona o doniesienia z najnowszych badań publikowanych w renomowanych periodykach naukowych (bardzo bogata bibliografia, głównie anglojęzyczna), zilustrowana cytatami różnych myślicieli i pełna informacji praktycznych. Na przykład: co jeść, by zwiększyć poziom serotoniny, jak dbać o sen czy jak chodzić, by nasz ruch był efektywny. Otóż, jak pisze dr Podgórska, „nadrzędną rolę odgrywają tutaj stopy, dlatego właśnie tak ważne jest zwrócenie uwagi, aby podczas wykonywanej aktywności działały one w pełnym zakresie swojej fizjologii”. Autorka zdradza, że sama uczy się tego na zajęciach qigong, ale równie dobrze można chodzić samemu.

Nie tylko świadome chodzenie sprzyja zdrowiu, kreatywności itd. Autorka zachęca też do NEAT (z ang. Non-Exercice Activity Thermogenesis), czyli ruchu, który przydarza się przy okazji wykonywania różnych czynności niebędących treningiem. Chodzi o takie aktywności, jak robienie zakupów, sprzątanie, zabawa z dziećmi, wchodzenie po schodach, a nawet gestykulowanie. Dla mózgu taki ruch jest równie wartościowy jak ten wykoncypowany.

W książce nie ma rozdziału poświęconego lekom, tymczasem ona sama stanowi coś w rodzaju pigułki. Poruszane tu tematy cieszą się zainteresowaniem na portalach internetowych czy w popularnych czasopismach, dr Asia Podgórska umieszcza je jednak w szerszym kontekście, pogłębia wiedzę o nich, wskazuje relacje np. między serotoniną a depresją, otyłością a chorobą Alzheimera czy snem a wiarą w zjawiska paranormalne, i podaje przepisy na lepsze życie. Takie przepisy, w tym jadłospisy, też są powszechnie dostępne, tu są jednak zebrane w jednym tomie, oparte na wynikach najnowszych badań i wyselekcjonowane przez osobę wykształconą w tym zakresie. Znajdziemy też kulisy powstania hasła reklamowego „Cukier krzepi”, dowiemy się, czym jest neurogastronomia, a także poznamy nowe zmysły, jak zmysł temperatury, równowagi i percepcji czasu. Osoby z większym zacięciem naukowym chętnie zagłębią się zapewne w rozdział ogólny o neurobiologii.

Książka dr Podgórskiej to i podręcznik, i poradnik, napisany rzeczowo i żywo. Niech ilustracją będzie zdanie: „Mózg, nasze centrum dowodzenia, obiekt niekończących się opowieści, rozważań i badań to… narząd przypominający wyglądem orzech włoski (orzechy włoskie są zresztą wskazane w diecie promózgowej)”. I jeszcze to: „Jeśli chcemy sprawnie myśleć, na długie lata zachować szczęśliwy, funkcjonujący mózg i zdrowy organizm – musimy spać. A więc dobranoc!”.

Dr Asia PODGÓRSKA, Tak działa mózg. Jak mądrze dbać o jego funkcjonowanie, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 2023.